سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
731
تاريخ ايران ( فارسى )
قرار شد كشتىها خلع سلاح شده و توقيف شوند . پس از كودتاى باكو روزنامههاى تهران محققا با الهام پول بلشويكها تبليغاتى شروع كردند . مثلا روزنامهء نيمرسمى ايران بنا بقول خبرنگار « تايمز » ثابت ميكرد كه « اصول تعاليم بلشويسم بىاندازه شبيه به دستور هاى قرآن است و متمم نوظهور كارهائى است كه رسول خدا در عالم مذهب شروع كرده بود . » در ماه مه بلشويكها همانطور كه انتظار ميرفت بحريهء دنيكين را تعقيب كردند . به محض ورود يكدستهء سيزدهتائى از كشتيهايشان انزلى را بمباران نمودند . افراد قسمت انگليسى كه پانصد نفر و در جزو آخرين دسته از صفوف طولانى و ضعيفى بودند كه در شمال غربى ايران مستقر بوده و واسطهء اتصال بين النهرين و بحر خزر بودند ابتدا برشت و بعد به قزوين عقبنشينى كردند . بلشويكها با فرصت رشت را تصرف كرده و در تحت رياست ميرزا كوچك خان شخص زرنگى كه از آب تيره و گلآلود خوب ماهى ميگرفت حكومت موقتى تشكيل دادند . تهران متوحش شده و بلافاصله انگليسها مورد سرزنش قرار گرفتند كه چرا از خاك مقدس ايران دفاع نميكنند . دولت سخت بمسكو و همچنين به انجمن تازهء اتفاق ملل اعتراض نمود ، ولى نمايندگان فرانسه به صراحت اظهار داشتند چون قرارداد ايران و انگليس به انجمن تسليم نشده لذا رسيدگى به قضيهء ايران از صلاحيت او خارج است . روزنامهء « تايمز » جريان امر را بىپروا يك « مسخرهبازى باشكوه » توصيف كرد . خلاصه بلشويكها و جنگلىها به طرف مشرق تا مشهدسر پراكنده شدند . ولى مصادف با حملهء بريگاد قزاق گشتند . قزاقها رشت را تصرف كردند ، ولى بقسمى كه ذكر شد بالاخره با روحيهء خرابى به سنگرهاى انگليسها در دو منزلى جنوب شهر عقبنشينى كردند . در موقع تحرير كتاب - مارس 1921 - هنوز بلشويكها ايران را تهديد مى كنند . عدهء آنها 8500 نفر و بالنسبه منظم و داراى توپخانهء صحرائى و مسلسل ميباشند . ارمنستان . شكست اروپا در ارمنستان در مجاهدت بىرغبت و بىتناسبى كه در جلب دوستى ارمنىها به كار رفت از هركجا واضحتر مىباشد .